ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (SCS) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਂਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (PCS) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਜ ਦਾ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
- ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ, ਕਲਾਸ-I (SCS)
- ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ, ਕਲਾਸ-I (SPS)
- ਬਲਾਕ ਵਿਕਾਸ ਅਫ਼ਸਰ
- ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ/ਤਾਲੁਕਾਦਾਰ/ਸਹਾਇਕ ਕਲੈਕਟਰ
- ਐਕਸਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੈਲਫੇਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ
- ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਾਦ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਕੰਟਰੋਲਰ/ਅਫ਼ਸਰ
- ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਲਾਸ-I/ਕਲਾਸ-II ਸੇਵਾ ਜੋ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੱਧ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ SCS ਅਤੇ SPS ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ–ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ IAS ਅਤੇ IPS ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। SCS ਅਧਿਕਾਰੀ SDM, ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰ, ਲੈਂਡ ਅਕਵਿਜ਼ੀਸ਼ਨ ਕਲੈਕਟਰ, ਵਾਧੂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰ ਆਦਿ ਪਦਾਂ ਤੇ ਤੈਨਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। SPS ਅਧਿਕਾਰੀ DSP ਜਾਂ ADSP ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਦ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਤੋਸ਼ ਇਸ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ
ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤਰੱਕੀਆਂ, ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਆਦਿ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
(a) ਯੋਗਤਾ
ਸਭ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਘੱਟੋ–ਘੱਟ ਉਮਰ 21 ਸਾਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ 28 ਤੋਂ 35 ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ–ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ–ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(b) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਢਾਂਚਾ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਪੈਟਰਨ UPSC ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੀਲੀਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਸਿੱਧਾ ਮੈਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਮੈਰਿਟ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
(c) ਇੰਟਰਵਿਊ
ਮੈਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਅੰਕਲਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਮੈਰਿਟ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਿਆਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ
UPSC ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਕੋਚਿੰਗ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੁਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੋਚ–ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕਰੋ।
ਜਨਰਲ ਸਟਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਤੇ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਰਾਜ–ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਖ਼ੁਦ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਪਏਗੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ, ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣ, ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਸਤਕ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਅਧਿਐਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਜ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਰ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
